piątek, 14 lutego 2020

"Czytając" stare mapy.

W jednej z sal wystawowych- w Prochowni w Kobylanach ,wisi na ścianie kopia mapy z 1907 roku.
Mapa obejmuje obszar Twierdzy Brzeskiej-linie fortów,prochownie,baterie ogniowe,drogi dojazdowe i inne obiekty istniejące w tym czasie ,ale przede wszystkim dominują na niej obiekty- nowo projektowane.
 Mapa zawiera bardzo bogaty i ciekawy materiał poznawczy.Uważnie oglądając-" czytając" treść tej mapy znajdziemy tu wiele ciekawych informacji.
Ja przedstawiam wybrane fragmenty z tej mapy i porównuję z innymi mapami z tego okresu.Porównanie to , pozwala mi ukazać obiekty, które były planowane, ale nie zostały tam zbudowane lub zostały przesunięte w inne miejsce,bądź zupełnie z nich zrezygnowano.Lokalizację dawnych dróg fortecznych które dziś są ulicami w mieście.Dawne obiekty forteczne po których dzisiaj- nieomal , nie ma śladu.
 Proszę popatrzeć na fragmenty map-rozdzielczość ograniczona wymogami posta, które tu zamieszczam-może odnajdziecie Państwo tam więcej tajemnic i szczegółów które wzbudzą Wasze zainteresowanie.?


Foto;2018 r.


Foto;2015 r.

Mapa pochodzi ze strony- ibrest.ru
Tytuł mapy."Projekt rozwoju Twierdzy Brześć-Litewski".
Napis po prawej stronie-"Tw(twierdza).Brześć-Litewski,27 grudnia 1907 roku.Do raportu Nr 502".

 W oryginale.
 Podpisy na dole mapy.Tłumaczone z jęz.ros.
Objaśnienia-legenda mapy.Tłumaczone z jęz.rosyjskiego.

 Mapa z 1907 roku.
Sektora północnego po zachodniej stronie Bugu miał bronić nowo projektowany fort oznaczony literą- A.Później miał być w tym miejscu wybudowany fort oznaczony literą-N.
Ostatecznie,przed wybuchem Wielkiej Wojny nie wybudowano żadnego z tych fortów.
Linię obrony przesunięto bardziej na południe,bliżej Twierdzy Brzeskiej i po tej stronie wybudowano dwa półstałe forty piechoty-Łobaczew Mały i Łobaczew Bug.
 Na makiecie model półstałego  fortu piechoty-"LECHUTY",w Prochowni w Terespolu.Foto;10.04.2012 r

 Foto- ze strony-ibrest.ru, wykonane ze sterowca w 1915 r.
Dwa półstałe forty piechoty,rzeka Bug i na niej, na prawo jaz- śluza.
Więcej o jazie-śluzie koło Terespola- http://prochowniaterespol1.blogspot.com/2013/02/sluza-na-bugu-k-terespola.html

 Te forty na polskiej mapie operacyjnej z lat 1919-20.
 Na mapie WIG z 1925 te forty oznaczono tak.
Obecnie,pozostałości po tych fortach są słabo widoczne.Teren zarośnięty drzewami i krzakami obok częściowo łąki. Wnikliwy obserwator odnajdzie tu obniżenia terenu kilka niewielkich nasypów ziemnych,pozostałości w ziemi betonowych fundamentów wypełnianych drobnym kamieniem polnym , zbrojonych gładkim drutem oraz pozostałości rowów wypełnionych wodą.

 Po prawej stronie dawny przyczółek jazu- śluzy.Foto;2013 r.
 Ten wyrys przedstawiony na dokumencie z 1893 r to plan wywłaszczenia gruntów pod nowo projektowaną drogę forteczną od Fortu VII w Łobaczewie do Fortu VI (Terespol) i odwrotnie.
Tytuł dokumentu-
"Twierdza Brześć Litewski-dokładny plan  gruntów należących do twierdzy". Z boku po lewej stronie-"Strona 9. kopia.Tw.(twierdza) Brześć Litewski 28 Maja 1893 r".
Tłum.własne.

Droga międzyforteczna na mapie z 1907 roku.
 Północno zachodni sektor obrony Twierdzy Brzeskiej na mapie z 1911r.
  Dzisiaj-20.02.br otrzymałem zgodę na zamieszczenie tych dwóch fragmentów  kopii mapy.
Kopia Mapy pochodzi z 1911roku.
Mapa jest niezwykle ciekawa-w dużej rozdzielczości, są na niej
naniesione linie obronne,umocnienia ziemne i wiele innych obiektów fortyfikacyjnych.
Odczytanie takiej mapy -tym bardziej,że nie ma do niej legendy, będzie wymagało ode mnie sporo czasu.Być może w którymś z kolejnych postów przedstawię tę mapę bliżej.
Obecnie chcę podziękować koledze-
 Aleksandrowi Korkotadze-kierujacemu Fortem V stanowiącym Filię Memorialnego Kompleksu Muzeum Twierdzy Brzeskiej-Brześć-Republika Białoruś,  za udostępnienie  tej mapy i możliwość jej wykorzystania w tym poście.

  Fragment -Mapa Gminy Terespol.Zasoby Gminy.
Obecnie dawna droga forteczna na odcinku od ulicy Wojska Polskiego do Obwodnicy jest Ulicą Kodeńską w Terespolu,a dalej jest drogą wojewódzką nr 816 zwaną"Nadbużanka" .
 
 Podobnie jest z inna drogą.Dawna droga forteczna łącząca Fort VII w Łobaczewie z Fortem I Kozłowicze (Białoruś) to obecnie w granicach miasta Terespola-ulica Aleja Marzeń.
 Na tym fragmencie- Mapy z 1907 roku,zaznaczone są cyframi 7,8, 9-trzy prochownie główne.
 Tuż przed wojną w 1913 roku wybudowano tylko Prochownię oznaczoną 7-w Terespolu.
Foto-maj 2014 r.
To tylko wybrane przykłady które obrazują, ile ciekawych wiadomości możemy uzyskać, poddając wnikliwej obserwacji i analizie dostępne mapy.

Opracował;K.Niczyporuk








niedziela, 1 grudnia 2019

Plany Fortu VII w Łobaczewie.



Fort VII w Łobaczewie.Foto : G.Maciuk 2012 r

Przeczytałem i przejrzałem  przewodnik, którego autorem A.M.Suworow-"Fort V i inne forty Twierdzy Brzeskiej". Rok wydania- Brześć 2013.
Spotkałem tam ciekawe plany fortów, w tym,Fortu VI Terespol i Fortu VII w Łobaczewie. O planie tego drugiego chciałbym opowiedzieć więcej. 


U góry napis-"Twierdza Brześć Litewski."
Niżej-"Plany dziewięciu oddzielnych umocnień z umiejscowieniem na nich oznaczonych budowli."
U góry z lewej strony napis drukowany-"Oryginalne plany wszystkich dziewięciu brzeskich fortów zbudowanych w okresie lat 1877-1888 i stanowiących pierwszy pierścień twierdzy." 

Plan Fortu VII Łobaczew w zbliżeniu.

 Wykaz obiektów fortu w zbliżeniu.
 Zamieszczone w tej pozycji plany pochodzą ze strony-ibrest.ru
Plan Fortu VII w Łobaczewie znajduje się  na stronie 26, w trzecim rzędzie-pierwszy po lewej.

Jest to najstarszy plan Fortu VII w Łobaczewie z jakim dotychczas się spotkałem.

 Czerwonymi liniami wskazałem poszczególne obiekty fortu na planie. Nazwy obiektów wyszczególnionych w tej ramce przetłumaczyłem na język polski i naniosłem na plan.
 Plan sporządzono na podstawie wzorcowego projektu Fortu z 1879 roku opracowanego przez Główny Zarząd Inżynieryjny Ministerstwa Wojny Rosji.
Fort ma narys pięcioboku. Od czoła i boków-przedpola, jest obrysowany stokiem- usypanym wzniesieniem ziemnym. Za stokiem w kierunku fosy wodnej fortu znajduje się droga kryta- pierwsza zewnętrzna linia obrony pozwalająca też ukryć przed nieprzyjacielem ruchy wojsk własnych.
 Od tyłu- zapola, przebiega droga dojazdowa do fortu. Po zewnętrznej stronie tej drogi, od strony południowej-w kierunku Terespola, na planie naniesiony jest ceglany dom komendanta fortu. Obok domu, na planie widnieje drewniana wiata na drewno, dalej drewniane pomieszczenie WC.
Na wysokości wjazdu  do fortu- przy tej samej drodze, mamy oznaczony budynek przeznaczony dla potrzeb artylerii, dalej dom drewniany do dyspozycji dwóch młodszych oficerów (subaltern) ,następnie budynek stajni dla koni. Fort dookoła otoczony jest fosą wodną-kolor niebieski.
Z drogi dojazdowej, wchodzimy przez most nad fosą i kaponierę szyjową na teren fortu.
Będąc na dziedzińcu widzimy oznaczone punkty symetryczne- dwie studnie.
Za nimi w formie prostokąta zaznaczone na czerwono zostały ceglane koszary.Obiekt zapewniający byt załodze.Znajdowały się tam między innymi:kuchnia,stołówka,noclegownia,magazyn broni, areszt i WC.
Patrząc na wprost, za koszarami znajduje się wejście do prochowni,i dalej ceglana kaponiera czołowa.
Wewnątrz fortu, po obrzeżu, w pewnej odległości od fosy narysowano wał wysoki dla stanowisk artylerii, który przecięty został w poprzek trawersami-poprzecznicami.W sumie trawersów jest  osiem ,po cztery z każdej strony.Pełniły one ważną rolę w obronie obiektu.Zabezpieczały wał przed większymi zniszczeniami ostrzału artylerii wroga. W ceglanych trawersach chroniły się  załogi własne podczas ostrzału nieprzyjaciela ,a jednocześnie szybko z nich wybiegały- na wał,  aby podjąć obsługę dział ,w przypadku konieczności obrony.
W dwóch narożnikach części środkowej narysu, widzimy ,wejścia do prochowni i dalej do półkaponier.
Plan jest ciekawy i wartościowy.Pogłębia zakres wiadomości o tym obiekcie, w blogu i poście popularyzującym tematykę fortyfikacyjną na naszym terenie.
Pewien niedosyt poznawczy może wynikać stąd,że brak jest daty sporządzenia tego zestawu planów i autora tej pracy.

Następne plany pochodzą z zasobów-" Kompleksu Memorialnego Twierdza Brzeska-bohater"-Brześć.
Reprodukcję planów otrzymałem od Aleksandra Korkotadze-pracownika Muzeum i za jego zgodą mogę te plany przedstawić w tym poście.*
Na samej górze- tytuł dokumentu-" Twierdza Brześć Litewski."
 W rogu po prawej stronie-"Dokument II.Dodatek do raportu Nr 4485. 24-grudnia 1899r."
Podtytuł-"Plan dziewięciu oddzielnych umocnień, półstałych prochowni  , skazmatowanych izb dla jednego z pułków 2 Dywizji Piechoty,cegielni,połowy artyleryjskiego parku ciężkiej artylerii,Intendenckiego osiedla- (wojskowego nadzoru),ze wskazaniem wszystkich inwestycji oznaczonych NN zgodnie z Wykazem Wojskowych budowli."
Na dole  po prawej stronie-"Naczelnik Oddziału Inżynieryjnego Twierdzy Brześć Litewski.
Generał Major"-podpis nieczytelny.
 Plan Fortu VII Łobaczew w zbliżeniu.
Na plan ten nie została naniesiona kaponiera szyjowa-czyli obiekt, który w planie z przewodnika figuruje pod liczbą porządkową 700 i zaznaczony jest na czerwono po obu stronach, za mostem nad fosą.
W wykazie- foto poniżej, kaponiera szyjowa figuruje, ale na planie jej brak.

 Opis rozmieszczenia obiektów na terenie dziewięciu  Fortów Twierdzy Brzeskiej.
Tytuł dokumentu-"Zestawienie wszystkich budowli oznaczonych NN zgodnie z Wykazem Wojskowych inwestycji,dziewięciu oddzielnych umocnień,półstałych prochowni, skazmatowanych izb dla jednego z pułków 2 Dywizji Piechoty,cegielni,połowy artyleryjskiego parku ciężkiej artylerii,Intendenckiego osiedla-(wojskowego nadzoru)."
Na dole, pierwszy po lewej,-"Zestawił Kierownik Pracowni Kreślarskiej Inżynier Kapitan"-podpis nieczytelny.
Drugi po prawej-"Naczelnik Oddziału Inżynieryjnego Twierdzy Brześć Litewski.
Generał Major"-podpis nieczytelny.

 Wykaz obiektów Fortu VII w Łobaczewie w zbliżeniu.

 W tym zestawie planów jest też plan-"Pośredniego składu prochowego po stronie Terespola".
Liczba porządkowa,660-"Prochownia".760-"Kamienna studnia".758-"Wartownia".759-"Pomieszczenie przy wartowni".
Pierwszą prochownię -Twierdzy Brzeskiej, po zachodniej stronie Bugu,-obecnie w Terespolu, Rosjanie wybudowali -prawdopodobnie, pod koniec wieku XIX. Ceglano-ziemna prochownia zlokalizowana była, koło obecnego polsko-białoruskiego drogowego przejścia granicznego Terespol-Brześć.
Prochownia ta została- częściowo, zniszczona w 1944 roku przez wycofujące się oddziały niemieckie.
Dalsze przeobrażenia- po wojnie, spowodowały,że obecnie bardzo trudno doszukać się tu śladów tego obiektu.

 Prochownia na mapie z 1907 roku.

 Ta prochownia na mapie z 1911 r.
  http://www.wwii-photos-maps.com/aerialmiscellaneous/slides/Brest-Lov%20%2021-06-40
 (zdjęcie umieszczone za zgoda autora strony)
Prochownia widoczna na zdjęciu,które zostało wykonane z niemieckiego samolotu zwiadowczego-21 .06. 1940 roku.
  Przybliżona lokalizacja pierwszej prochowni- po zachodniej stronie Bugu, na współczesnym planie
miasta TERESPOL.
Foto;10.03.2018 r.

Wjazd na teren fortu-w głębi koszary.Foto: lipiec 2016 r.
 Koszary szyjowe.Foto;10.02.2017r.
 Foto;15.06.2017 r.
 
 Koszary od czoła.Widoczna stara zabudowa koszar-mur ceglany i wyżej zabudowa betonowa po modernizacji fortu lata 191912-13. Foto;10.02.2917
Foto; styczeń 2013 r
Pozostałości przyczółków mostu nad  fosą-po lewej stronie.Tuż za mostem była kaponiera szyjowa-widoczna na zdjęciu z 1915 roku-ostatnie foto w tym poście.
W głębi koszary szyjowe.
Foto;Listopad 2019 r.




Dawny dom komendanta fortu pełni funkcję mieszkalną nadal.Foto;sierpień 2019 r.

Kaponiera czołowa osłonięta nasypem ziemnym.Foto;19.11.2019 r.
 Kaponiera czołowa.Foto;21.05.2018 r.
 Kaponiera czołowa zimą.Foto;10.02.2017 r.

 Po lewej stronie od drogi krytej pozostałości stoku.Foto;08.2019r
Pozostałości drogi krytej.Po prawej stronie kaponiera czołowa.Foto;29.08.2019 r.

 Foto;czerwiec 2015 r.
 Bok półkaponiery z widoczną starą ceglaną zabudową i nowszym betonowym przykryciem wykonanym podczas gruntownej modernizacji fortu w latach1912-13. Foto; 19.11.2019r.

 Foto;10.02.2017 r.
Półkaponiera barkowa.Foto;19.11.2019 r.
 Fort od czoła. Z zasobów Gminy Terespol.Foto;2015r.

Foto ze strony -ibrest.ru
Zdjęcie Fortu VII w Łobaczewie wykonane ze sterowca w 1915 r.
 Koszary Fortu VII w Łobaczewie.Niestety ,ale w tym roku jestem tu nieobecny.Foto;22 lipca 2020 r.

*-Dziękuję koledze Aleksandrowi Korkotadze za pomoc i udostępnienie zestawu planów i wykazu obiektów, z" Memorialnego Kompleksu Twierdza Brzeska-bohater"-Brześć-Białoruś.

Treść i foto: K.Niczyporuk