Cement,to substancja budowlana,wytwarzana przez wypalanie gliny i wapnia oraz zmielenie i wymieszanie ich w odpowiedniej proporcji.Przybiera wtedy postać szarego proszku.W reakcji z wodą ,wiąże,twardnieje tworząc zwartą twardą masę.Po zmieszaniu cementu ze żwirem,żużlem lub piaskiem,dodaniu wody oraz odczekaniu w celu stwardnienia otrzymuje się beton.Wzmocniony stalowymi prętami,staje się bardziej wytrzymały na ściskanie, rozciąganie, gięcie i udarność.Popularna nazwa takiego betonu to; żelazobeton częściej używana forma językowa- to żelbet.Cement naturalny był znany w starożytności.Mistrzami w produkcji i stosowaniu byli Rzymianie.Po upadku Cesarstwa Rzymskiego,w następnych wiekach, umiejętności jego produkcji zatracono.Ponowne odkrycie cementu nastąpiło w 1824 r, w Anglii.Dokonał tego angielski murarz i przedsiębiorca z Leeds-J.Aspdin (1778-1855).Ten wyrób opatentowano w 1843 r i nazwano "cementem portlandzkim". Zapoczątkowało to erę narodzin nowoczesnego przemysłu cementowego.Pierwszą cementownię na ziemiach polskich,-wtedy w zaborze rosyjskim, Cesarstwa Rosyjskiego,a piątą na świecie, uruchomił w 1857 roku w Grodźcu k/Będzina -Jan Ciechanowki (1796-1882). W pierwszym roku po uruchomieniu wyprodukowano około 490 ton cementu który zapakowano do 3000 drewnianych beczek- po 164 kg w każdej.W ten sposób pakowano wtedy cement.Produkcja cementu w cementowni w Grodźcu wzrastała i 1860r wyprodukowano 2460 ton , w 1873r- 5420 ton,a 1884r-11.200 ton.Cement z Grodźca był wykorzystany przy budowie linii kolejowych;warszawsko -wiedeńskiej,warszawsko-bydgoskiej, warszawsko -terespolskiej,studni pod filary mostu na Bugu (Terespol-Brześć)https://prochowniaterespol1.blogspot.com/2014/11/stary-filar-przy-nowym-moscie.html oraz przy budowie twierdz położonych w rosyjskim Warszawskim Okręgu Wojskowym (1862-1914). Tylko koleją warszawsko-terespolską w roku 1880 przewieziono do Brześcia Litewskiego 27 457 pudów (pud to 16.38kg)cementu.Druga cementownia w zaborze rosyjskim-"Wysoka"przy stacji kolejowej koło Zawiercia, została założona w 1884 roku.Przed wybuchem Wielkiej Wojny w 1914 r na ziemiach polskich było 16 cementowni.Po wybudowaniu Twierdzy Brzeskiej (1836-1842) i dalszych latach jej rozbudowy, wybudowano w latach 1878-1888 pierwszy pierścień fortów ceglano -zimnych od I-IX.W trakcie kończenia ich budowy okazało się,że są one już przestarzałe.Bowiem w tym okresie nastąpił gwałtowny rozwój artylerii ciężkiej.Wprowadzono pociski działowo-burzące, które były wypełnione silnym materiałem kruszącym-piroksyliną i melinitem.Dotychczasowe fortyfikacje ceglano -ziemne okazały się nieodporne na ostrzał nowej artylerii.Pod wpływem uderzeń pocisków, cegła jako materiał kruchy,ulegała pękaniu i rozsypce.To spowodowało,że fortyfikatorzy europejscy i rosyjscy doszli do wniosku,że stare fortyfikacje należy zmodernizować-wzmocnić betonem.Nowe obiekty fortyfikacyjne miały być o wiele grubsze i wznoszone tylko z betonu.Pierwszy,całkowicie betonowy fort Rosjanie wybudowali w latach 1891-1892 w Twierdzy Osowiec.Na budowę takiego fortu zużywano, około 10- 12 tysięcy ton cementu i około 30 tysięcy m³ -metrów kubicznych betonu.
Tak wygląda Cementownia w Grodźcu obecnie- w marcu 2026r,jest to duży obiekt będący w stanie ruiny, monumentalny , imponujący skalą i robiący niecodzienne wrażenie.
Cementownia w Grodźcu działała w latach 1857-1979.
Cementownia w Grodźcu-Będzinie, została wpisana do Rejestru Zabytków w 2021 r. Rewitalizacja obiektu rozpoczęta i trwa.
Foto wykonał-08.03.2026r;-G.Szydłowski
Opracował;Karol Niczyporuk
.jpeg)
.jpeg)
